EN ÇOK ARANANLAR

EN SON ARANANLAR

Yanık Nedir? Tedavisi Nasıl Yapılır?

Yanık Nedir? Tedavisi Nasıl Yapılır?
Paylaş

Yanık tedavisi, yanığın çeşidine göre değişiklik gösterebilir. Yanık tedavisinde hastanın enfeksiyon kapma riskine karşı genellikle antibiyotik içeren ilaçlar tercih edilir. Yanık, sadece yüksek ısıya maruz kalma sonucu olmaz. Dolayısıyla yanık tedavisi de kimyasal madde, ısı, yüksek ışık teması ( güneş ya da solaryum gibi ), radyasyon ve elektrik akımına maruz kalma durumuna göre değişiklik gösterir. Yanık tedavisindeki ilk kural yanığa maruz kalan kişi ya da kişileri yanmaya sebep olan yakıcı ve yanıcı maddelerden uzaklaştırmak, yaşamsal fonksiyonlarını kontrol etmektir. Yanığa maruz kalan kişinin yaşamsal fonksiyonları işlevsel ise vakit kaybetmeden 112 acil servisi aramalı ya da hasta en yakın sağlık kurumuna götürülmelidir. 

Yanık dereceleri nelerdir?

Yanıklar derecesine göre 3 farklı şekilde derecelendirilir. 

Birinci Derece Yanık

Birinci derece yanıklar genellikle 48 saat içerisinde kendiliğinden iyileşen yanıklardır. Birinci derece yanıklarda deri genellikle hafifçe kızarır ve ödem yapar. 

İkinci Derece Yanık

İkinci derece yanıklarda derinin kendi kendine iyileşmesi oldukça uzun sürebilir. İkinci derece yanıklara eşlik eden semptomlar ise deride su toplaması ve beraberinde görülen acı ya da ağrı hissidir.

Üçüncü Derece Yanık

Üçüncü derece yanıklar en tehlikeli yanık türüdür. Hastanın sadece derisi değil; kasları, sinirleri ve damarları da ciddi anlamda hasar görür. Yanan bölgelerdeki deri tabakasının tamamı etkilenir ve yanmaya bağlı olarak siyaha yakın bir renk alır. Üçüncü derece yanık olan bir hastanın, sinirleri hasar gördüğü için hasta herhangi bir ağrı ya da acı hissetmez. Bu durum ise kişinin enfeksiyon ya da diğer sorunlara karşı risk altında kalmasına neden olur. 

Yanıkta İlk Müdahale Nasıl Yapılır?

Öncelikle kişi yanmaya sebep olan etkenden hızla uzaklaştırılmalıdır. Alev almış bir kişinin koşması engellenmeli, eğer varsa su veya yangın söndürücü müdahale edilmelidir. Su veya yangın söndürücünün olmadığı durumlarda ise yanan kişinin üzeri bir örtü ile kapatılarak ateşin oksijenle teması kesilmeli ve kişinin kıyafetleri derhal çıkarılmalıdır. Kıyafetler için için yanmayı sürdüreceği için hızla çıkartmak gerekir anca kıyafet vücuda yapışmışsa zorlamadan bırakılmalıdır. Hastanın vücuduna yapışan kıyafetleri çıkarmaya çalışmak, yanan bölgede geri döndürülemez deri hasarına neden olabilir. Hastanın yüzük, kemer, saat, bilezik ya da küpe gibi takıları varsa onlar da çıkarılmalıdır. Hastanın yanık derecesi aksesuarların çıkarılmasına izin vermeyecek kadar derinse herhangi bir müdahalede bulunulmamalıdır. Derin yanıklarda hastanın aksesuarlarını çıkarmaya çalışmak da yine aynı şekilde deri ve doku hasarına neden olabilir. Bu nedenle soğutma işleminin kıyafetler üzerinden yapılması gereklidir.

Yanan hastayı soğutma işleminde yanan bölgeye direkt olarak buz uygulanması tavsiye edilmez. Yanan bölgeye uygulanan buz tedavisi dokularda kalıcı hasara sebep olabilir. Bu nedenle soğutma işlemi için yanan bölgeye sıcaklığı 8 ila 15 derece arasında değişen musluk suyu ile 5 dakika boyunca müdahale edilmelidir. Yaralı bölgenin açılmaması ve yumuşamaması için 5 dakikadan fazla su ile müdahale edilmemelidir. Hastanın vücut ısısı sürekli olarak kontrol edilmelidir. Vücut ısısı 35 derece ve altına düşmeye başlarsa direkt olarak soğutma işlemine son verilmelidir. Hastanın vücut ısısını belirli bir derecede koruduktan sonra, yanan bölgedeki yaranın temizlenerek mikrop kapmaması için kuru bir bez yardımıyla kapatılması gerekir. Özellikle üçüncü derece yanıklarda, yanığın derecesi ve yanığın nedeni belli olmadan herhangi bir ilaç kullanılması tavsiye edilmez. 

Her Yanığa Su ile Müdahale Edilmemeli!

Su ile müdahale edilmemesi gereken yanık türlerinden biri de kimyasal yanıklardır. Özellikle hastanın hangi kimyasala maruz kaldığı bilinmiyorsa, hastaya su ile müdahale edilmemelidir. Bazı kimyasal maddeler su ile temas etmesi halinde hastaya daha fazla zarar verebilir ya da vücutta daha büyük hasarlara yol açabilir. Bu nedenle hastanın hangi kimyasal maddeye maruz kaldığını bilmiyorsanız kimyasal yanıklarda ilk müdahalenin suyla yapılmaması tavsiye edilir. 

Yine vücudunun % 40 ve üzeri yanmış bir hastaya da suyla müdahale edilmesi tavsiye edilmez. Vücudunun büyük bir bölümünde üçüncü derece yanık olan hastalar kas, damar ve sinirler hasar gördüğü için herhangi bir ağrı, acı ya da his hissetmez. Bu da üçüncü derece yanığa maruz kalan kişilerde, vücudun soğuğa karşı duyarsız kalması sonucu ısısının düşmesine ve hastanın hipotermi geçirmesine neden olur. Bu nedenle vücudunun % 40 ve üzerinde üçüncü derece yanık bulanan kişilere direkt olarak su ile müdahale edilmemesi tavsiye edilir. Son olarak elektrik çarpması sonucu yanan bir hastaya da kesinlikle su ile müdahale edilmemelidir. 

Ev yanıklarına nasıl müdahale edilmeli?

Evde kaynar su, ütü, fırın gibi yüksek ısı kaynakları tarafından oluşan yanıklar, birinci ya da ikinci derece olabilir. Birinci derece görünen yanık bir gün sonra ikinci dereceye dönüşebilir. Birinci derece olan, sadece kızarma olan yanıklarda hiç bir şey sürmeyin. Sadece soğuk su tatbik ederek acıyı azaltabilirsiniz. Yanık su toplamışsa ölü derinin temizlenmesi gerekir. Yanığın üzerindeki ölü deri enfeksiyon riskini arttırır. Bu durumda bir sağlık kurumuna giderek ölü deriyi temizletin ve yangın bölgesine, yaygınlığına göre verilen tedaviyi uygulayın. Yanığa zeytinyağı, yoğurt, diş macunu gibi maddeler sürmek ve bilmediğiniz pomatları kullanmak enfeksiyon riskini arttıracağı için daha çok zarar verebilir. 

Kimyasal Yanıklara İlk Müdahale

Kimyasal yanıklarda hastaya müdahale ederken çok dikkatli olunmalıdır. Kimyasal yanıklarda ilk müdahale hastanın üzerine bulaşan kimyasal maddeden arındırılmasıdır. Hastanın kıyafetleri ve bulaşma riskine karşı tüm takıları çıkarılır. Kimyasal maddeye maruz kalan bölge, varsa kimyasal nötrleştirici ile temizlenerek ph değeri dengelenmelidir. Hasta hangi kimyasala maruz kaldığını bilmiyorsa bu durumda vakit kaybetmeden 114 Alo Zehir hattının aranması ve bilgi alınması gerekir. 

Soğuk Yanığı 

Soğuk yanığı genellikle kişinin aşırı soğuğa maruz kalması sonucu en çok el ve ayakları etkileyen bir yanık türüdür. Kişinin uzun bir süre boyunca soğuğa maruz kalması sonucu kan damarları büzüşerek daralır ve gerekli kanı sadece hayati organlara taşır. Kan akışının hayati organlara toplanması el ve ayakları donma riskine karşı açık hedef haline getirir. Cildin uzun süre soğuğa maruz kalması ise hücrelerin içindeki suyun donmasına kristalleşmesine neden olur. Uzun süre soğuğa maruz kalan bir kişinin uzuvları kangren olabilir ve ampute edilebilir. Soğuk yanığında ilk müdahale kişinin soğukla temasının kesilmesi ve üzerindeki kıyafetlerin çıkarılarak yerine kuru kıyafetler giydirilmesidir. Soğuk yanığında vücudun ovuşturulması ya da bölgeye dokunulması daha fazla hasara neden olabilir. Aynı şekilde kişiyi direkt sıcağa maruz bırakmak ya da sıcak suya girmesini sağlamak da sakıncalıdır. Soğuk yanıklarında kişide yaşanan his kaybı nedeniyle kişi sıcaklığı hissedemez ve bu da daha derin yanıklara neden olabilir. 

Elektrik Yanığı

Elektrik yanığı, kişinin yüksek voltajda elektriğe maruz kalması sonucu gelişir. Elektrik yanıkları kişilerde ciddi ve geri döndürülemez hasarlara veya ölümlere neden olabilir. Elektrik yanıklarında ilk müdahale kişinin elektrikle temasını kesmektir. Elektrik akımının kapatılması mümkün değilse, tahta bir çubuk yardımıyla hastaya müdahale edilmeli ve elektrikle teması kesilmelidir. Hasta bulunduğu yerden hareket ettirilmemeli ve en kısa sürede ( açık yaraların enfeksiyon kapmaması için ) üzerine temiz bir bez örtülmeli ve vakit kaybetmeden 112 acil servis aranmalıdır. 

Kaynar Su Yanıkları

Kaynayan su ya da içeceklerin vücuda dökülmesi sonucu oluşan yanık türüdür. Bu tür yanıklarda, yanan bölge musluktan akan suyun altında 15 dakika kadar bekletilir. Kaynayan suyun sıcaklığı, deriyle temas süresi ve alanına göre üçüncü derece yanığa neden olabilir. Bu nedenle kişinin bir an evvel su ile teması kesilmelidir. Hastanı kıyafetleri üzerine yapışmamışsa kıyafetleri hemen çıkarılmalıdır. Eğer kıyafetleri üzerine yapışmışsa çıkarmaya çalışmadan musluk suyu ile müdahale edilmeli ve en kısa sürede 112 acil servis aranmalıdır.

Radyasyon Yanığı 

Radyasyon yanığı, kanser tedavisi gibi ağır tedavi gören hastalarda ve direkt olarak radyasyona maruz kalan kişilerde gözlemlenir. Kanser tedavisinde uygulanan radyoterapi ya da ışın tedavisi sırasında radyasyona maruz kalması sonucu kişinin vücudunda bazı yanıklar olabilir. Kanser tedavisi sonucu ortaya çıkan radyasyon yanıklarında ilk müdahale genellikle hekimler tarafından gerçekleştirilir. 
Yanıkların tedavisi kişinin maruz kaldığı faktörler, yanığın ciddiyeti ve kişinin ne kadar süre maruz kaldığına göre değişiklik gösterir.